Hollandalı mimarlar 100 yıl önce Kars'ta Ruslar için çalıştı.

Türk kenti Kars 40 yıl Rus Egemenliğinde Kalmıştı.

Görsel: Kars Hekimevi. Rus döneminde Konservatuvar (Müzik okulu) olarak kullanıldı. (karskulturturizm.gov.tr)

Hollandalı mimarlar 100 yıl önce Türkiye'nin en doğusundaki Kars'ta ne yapıyorlardı?

Türkiye'nin en doğusundaki illerden Kars ilimizi öteki illerden ayıran bir özelliği, kentteki güzel taş yapılar. Peki bu taş yapılar neden yerel mimari türünde değil de, Baltık mimarisi türünde? Almanya, Finlandiya, Latviya (Letonya),Litvanya, Estonya,İsveç, Danimarka gibi ülkelerle çevrili Baltık denizinin mimarisi Kars'a nasıl geldi?

Osmanlı devleti son zamanlarında çok zayıflamıştı.

Batılı devletler her fırsatta “azınlık sorununu” neden göstererek Osmanlı'nın içişlerine karışıyorlardı. Atatürk ve Cumhuriyet'e dek bu böyle sürdü. (Ama Türkiye sonradan yine zayıflayınca, bugünlerde Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye yaptığı gibi yine karışmaya başladılar).

Asıl amaçları Osmanlı'nın topraklarını almak olduğu için, Osmanlı ne yapsa onlara yaranamıyordu. İngilizler, Fransızlar, Ruslar bir bahane bulup Osmanlı'nın topraklarını ele geçiriyorlardı.

Ruslar da zayıf Osmanlı'ya Saldırıyor

1877-1878 Yıllarında Osmanlı-Rus savaşı da böyle başladı. Savaştan önce, batılı devletler Osmanlı'daki azınlık halkları kışkırtıyordu. O yüzden birçok ayaklanmalar oluyordu. Ayrıca Bulgaristan ile Romanya da bağımsızlık istiyordu. Rusya bunları neden göstererek Osmanlı'ya karşı savaşa girişti. Ruslar'ın asıl amacı topraklarını genişletmekti.(ayrıntılı bilgi için tıklayın)

Savaş hem Balkanlarda (Tuna ırmağı boyunda) hem de Türkiye'nin doğusundaki Kafkasya'da savaşıldı. Osmanlı devleti çok hazırlıksız yakalandı ve çok ağır bir yenilgi aldı. Osmanlı o kadar ağır yenilgi aldı ki, Rus orduları bugün Atatürk Havaalanı'nın olduğu Yeşilköy'e dek geldi!

Balkanlarda Türk Soykırımı

Sonunda Ruslarla anlaşma yapıldı ama Balkan topraklarının çoğu gitti, milyonlarca Balkan Türk'ü öldürüldü ya da Anadolu'ya sürüldü. Fırsattan yararlanan Yunanistan da daha çok toprak ele geçirdi.

Ayrıca doğuda da Kars, Ardahan, Artvin ve Batum illeri Rusların eline geçti. 1918 Yılına dek Kars, Ardahan ve Artvin tam 40 Yıl Rusların elinde kaldı!

Türkiye'nin Kars'a geri kavuşabilmesi ancak Rusya'daki Bolşevik (komünist) devrim ile sağlanabildi. Devrimden sonra Rusya bölgeden ayrıldı. Batum ise hiç geri alınamadı...

Rus diktatörü Stalin daha sonra Sovyetler birliği döneminde II.Dünya Savaşında Kars'ı geri istedi ama alamadı.

Hollandalı Mimarlar İşgalci Ruslar İçin Çalışıyorlar

İste 1878-1918 Yılları arasında Kars Rus işgalinde iken, Ruslar Kars'ı “askeri kent” olarak belirlediler. Amaçları Kars'ı kullanarak ileride daha çok Osmanlı toprağını ele geçirmekti. O yüzden Kars'a yatırım yapmaya başladılar. Kent'in planlamasını değiştirdiler.

Görsel: Bugün Defterdarlık olarak kullanılan yapı (karskulturturizm.gov.tr)

Ruslar Kars kentinin yapısını değiştirirken Hollandalı mimarlardan yararlandılar. Hollanda'dan mimarlar getirdiler. 40 yıl içerisinde Hollandalı mimarlar Kars'da 157 tane yapı yaptı. İşin ilginci, bu yapılar Kuzey denizi, Baltık denizi kıyılarında görülen mimari türünde yapılmışlardı. Bazalt taşından yapılan taş yapılar 1-3 kat arasında. Bunların arasında Rusların “Kars konservatuarı” (müzik okulu) olarak yaptıkları bir yapı da var. Bugün bu yapılar kamu yapıları olarak kullanılıyor.

Bugün Kars Sağlık Müdürlüğü olarak kullanılan yapı  (karskulturturizm.gov.tr)

Kars'ta Rus işgalcilerin Hollandalılara yaptırdığı yapılar konusunda Kars Kültür Turizim biriminin sitesi için tıklayın.